woensdag 3 november 2010 / Havana /

Tijdschrift / ACHTERGROND

Opgebrand door stress

Het hoger onderwijs staat laatste tijd vooral om haar lage eisen in de belangstelling staat. Toch vinden niet alle studenten het een makkie. Steeds meer hbo'ers hebben namelijk last van prestatiedruk en studiestress.

 

Slapeloze nachten, een misselijk gevoel en geen trek in eten omdat je eerst je huiswerk af wilt maken. Lisanne Dercksen (17) kent het allemaal. Al op de middelbare school was ze zo perfectionistisch dat ze zich altijd zorgen maakte over wat ze allemaal nog moest doen. “Ik leerde alles tot in detail, had enorm veel stress en uiteindelijk haalde ik niet eens een goed cijfer.”

 

Lisanne, eerstejaars Personeel en Arbeid aan de Hogeschool van Amsterdam (HvA), ging hiervoor destijds naar de psycholoog. Nu weet ze beter wat ze moet doen om de stress om haar studie onder controle te houden. Alleen het perfectionistische, daar komt ze maar moeilijk vanaf.

 

“Afgelopen blok nam ik de verantwoordelijkheid van de projectgroep op me omdat ik bang was dat er anders niks gebeurde. Ik wil het gewoon heel goed doen. Het is alleen niet vol te houden want toen een ander half werk leverde zat ik tot diep in de nacht nog te verbeteren.”

 

Perfectionistisch

 

Studenten zijn steeds perfectionistischer en lopen hierdoor sneller vast tijdens de studie. Dit concluderen studentenpsychologen Jeanette van Rees en Ton Boekhorst van het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP). We zien dat de afgelopen jaren meer studenten die alles heel goed willen doen, zegt Van Rees, zelf studentenpsycholoog aan de Universiteit Utrecht.

 

“Door dit perfectionisme worden studenten faalangstig en gaan ze verkrampt studeren. Ze zijn bang om elk detail te missen.” Volgens Van Rees is er een duidelijke toename in het aantal aanmeldingen van studenten met studiestress bij de verschillende studentenpsychologen in Nederland. Dit geldt zowel voor de studenten van hogescholen als van universiteiten.

 

Een overvloed aan studierichtingen en het aanscherpen van studie-eisen zijn volgens psychologen oorzaak van het probleem. “Er zijn inmiddels zoveel richtingen dat het moeilijk is direct de goede te kiezen”, zegt Van Rees. “En studies hebben steeds vaker een bindend studieadvies in het eerste jaar. Als je dan niet laat zien wat je in huis hebt, dan houdt ’t vóór het tweede jaar al op.” Volgens Van Rees levert dit veel keuzestress op bij het kiezen van een richting en als de studie eenmaal gekozen is, dan voelt de druk om te presteren voor veel studenten groot.

 

Hulp

 

Vooral verschillende angsten over de studie zijn voor studenten van de HvA reden om hulp te zoeken. Bij het Bureau Studentenpsychologen (BSP), een instelling van zowel de HvA als van de Universiteit van Amsterdam en andere hbo’s in de hoofdstad, zijn faalangst en angst om te presteren veel gehoorde klachten.

 

Volgens Peter Dekker, psycholoog bij het BSP, hebben vooral vrouwen dan de neiging om keihard te gaan werken en overwerken ze zichzelf dan als het ware. “En dan krijg je juist slechte resultaten. Jongens hebben daarentegen juist de neiging om dingen uit te stellen, dat is ook een vorm van angst. Zij raken dan pas op het laatste moment -vaak een té laat moment- in de stress.”

 

Stuiteren

 

Demy Panhorst (19), tweedejaars Media, Informatie en Communicatie aan de HvA, is naar eigen zeggen niet het hele jaar door aan het ‘stuiteren’, maar door de projectgroepen heeft ze zeker niet alleen tijdens de tentamenweek stress. “Ik leg de lat altijd hoger voor mezelf, het kan altijd beter. Als anderen iets niet goed maken, dan neem ik vaak werk over. Ik maak het liever zelf goed af dan dat ik het laat gaan.”

 

Demy is dit jaar wat rustiger dan in het eerste studiejaar, maar mocht ze tijdens de tentamenweek een zes halen dan denkt ze er toch over om voor de herkansing te gaan. “Ik ben bang dat het geen 7-plussen zijn en ik houd er juist van om goed te scoren, het is een soort bevestiging aan jezelf dat je het allemaal wel kunt.”

 

Volgens psycholoog Dekker zijn de stress- en angstverschijnselen bij het BSP niet perse toegenomen, het zijn klachten die klinken door de jaren heen. Klachten die horen bij de leeftijd die studenten hebben. “Het is de fase tussen kind en volwassen worden in. Je moet steeds meer dingen zelf, maar tegelijk stel je met je studie het volwassen leven nog even uit. Je gaat op jezelf wonen, maakt nieuwe vrienden en vormt stapje voor stapje steeds meer je eigen identiteit.”

 

Deze tijd

 

Volgens psycholoog Van Rees zijn de drang en stress om of je het allemaal wel goed doet juist echt iets van deze tijd. Deze drang ontstaat steeds vroeger. Bij de GGD’s komen meer en meer ouders voor advies over de beste opvoeding voor hun kind, zegt Van Rees. “Ze gaan voor het perfecte kind. Al op de lagere school krijgen kinderen hierdoor nauwelijks de mogelijkheid om het fout te doen.”

 

Van Rees verwijst naar de onlangs uitgezonden documentaire Alles wat we wilden van Sarah Domogala. De regisseuse volgde vier getalenteerde ambitieuze jongeren die ondanks hun succes toch worden genekt door de druk van het presteren. Zo zegt illustrator en regisseur Emiel (29) over welke banen hij allemaal zou kunnen kiezen: “Er zijn nog nooit zoveel mogelijkheden geweest, we hebben nog nooit zoveel gekund.

 

Modeontwerpster Niki (28) vult dit aan: “Er is geen kader, alle mogelijkheden zijn er, dus waarom zou je iets niet kunnen?” Wat de jongeren gemeen hebben is de angst voor mislukking, dat het je niet lukt succesvol te worden in wat je doet. “De hoeveelheid aan keuzes maakt dat jongeren denken dat je bijna niks fout kunt doen”, zegt psycholoog Van Rees. “Een avondje op de bank hangen voelt al als falen, dat je niet alles aanpakt om er iets van te maken. Door zo’n instelling word je overspannen.”

 

 

Wat kun je er tegen doen?

 

Stapje minder

Hoewel het een mooie eigenschap is, toch kan perfectionisme een flinke handicap zijn. Het advies van studentenpsycholoog Peter Dekker luidt in dit geval: “Mag het een stapje minder zijn? Wees ook eens tevreden met een 8 of een 9 in plaats van altijd maar die 10.” Het Bureau Studentenpsychologen (BSP) in Amsterdam geeft trainingen voor mensen met studiestress en faalangst. Daar leer je door minder te doen beter te presteren.

 

Leuke dingen

Kees Kleywegt, ook studentenpsycholoog van het BSP, geeft les tijdens de cursus Omgaan met studiestress. Tijdens de cursus onderzoekt hij per student wat de problemen zijn en wat de stress en spanning rondom de studie aanwakkert. “De manier van denken is van groot belang”, zegt Kleywegt.

 

“Heb je het gevoel dat je van alles moet, dan raak je gestrest en wordt je minder efficiënt. Terwijl wanneer je een gebalanceerd leven hebt met ook sociale contacten en genoeg rust, dan loopt je studie beter. Het is belangrijk om ook leuke dingen te doen, juist dan kun je ontspannen.” Niet negatief over jezelf denken als je dan een keertje niet studeert, is volgens Kleywegt belangrijk maar makkelijker gezegd dan gedaan. “Dat moet je echt leren, dat doe je niet zo snel uit jezelf.”

 

Helikopterview

Net zoals het niet telkens streven naar die 10 moet je volgens Jeanette van Rees van het NIP kunnen ontspannen om niet zo krampachtig te studeren. “Los laten de boel en leer hoofd- en bijzaken van elkaar onderscheiden. Sommige studenten proberen alle details van de betreffende stof er in te stampen, maar vaak hoeft dit helemaal niet. Het bij veel studies belangrijker om het complete plaatje te kennen, je moet een soort helikopterview hebben.”

 

Daarnaast raadt Van Rees aan goed na te gaan wat je precies wilt met je studie en op welke manier. Je hoeft niet te wachten op die burn out, grijp op tijd in als je denkt dat je niet goed bezig bent. Want, zo stelt Van Rees: ‘Nee’ zeggen mag ook best een keer.

 

Artikel in pdf op pagina 12 en 13

Afbeelding: Charlie Balch